ЛАТЫН ӘЛІПБИІ: даурығудың емес, дамудың даңғыл жолы

ЛАТЫН ӘЛІПБИІ: даурығудың емес, дамудың даңғыл жолы

Латын әліпбиіне көшудің мәні неде? Әліпбиді жасақтаған кезде қандай ерекшеліктерге назар аударған жөн? Графиканы ауыстырудың тиімді әдістерін қалай жасап шығарамыз? Аймақ басшысы Нұрлан Ноғаевтың арнайы қатысуымен өткен облыстық активте ғалымдар мен сарапшылар осы сұрақтарға жауап іздеді.


Әбілхан ТӨЛЕУІШОВ,
Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамдық бірлестігінің Атырау облыстық филиалының төрағасы:

– Ендігі кезек ұлттық жазуға келіп тіреліп тұр. Санамыздың түкпірінен төл дыбыстарымызды аршып алу, төл емле – ереже құрастырып алу оңай болмайды. Десе де, әліпбиі, таңбасы мен ережесі үйлескен жазу ғана тіл егемендігінің кепілі болмақ.

Біздің қазаққа тән тоғыз (ә, ғ, қ, ң, ө, ұ, ү, і, һ ) дыбысымыз бар. Біріншіден, осы дыбыстарымызды латын әліпбиінде таңбалау қарпін жүйелеп алуымыз керек. Кешегі парламенттік талқылауда оның алғашқы қадамы жасалып, жоба таныстырылды. Қазір бұл мәселе елімізде кең талқыланып жатыр.

Қазақ тілінің жаңа әліпбиге көшуі – тәуелсіз мемлекет пен қазақ қоғамының жеке дара ісі мен таңдауы. Бұған қазақ қоғамы іштей дайын отыр. Жаңа әліпбиге көшу – үлкен ұлттық нартәуекел. Бастысы, әрбір әріпті, әр таңба мен белгіні терең талдауымыз қажет. Себебі, тіл және жаңа әліпби мәселесінде ешқандай қателік болмауы тиіс. Әліпбиді өзгерту – өз ерекшелігімізді сақтап қалу, әлемдік интеграция, ақпарат алу мүмкіндіктерін дамытуға да жағдай жасайтынын атап өткім келеді.


Серік ҚАДЫРОВ,
Атырау қалалық Жастар ресурстық орталығының басшысы:

– Ғаламдық дамудың жаңа дәуірінде латын әліпбиіне көшу мәселесі тарихи қажеттілік болып табылады. Және тіл саясатында халықаралық ақпараттық-коммуникациялық құралдарды пайдалану бүкіләлемдік трендтер талабына толық сәйкес келеді. Қазір дүние жүзіндегі аса өзекті ақпараттар ағынының 70 пайызы латын графикасымен беріледі. Оның үстіне, әлемнің 100-ден астам мемлекетінде латын әліпбиі қолданылады.

Атырау жастары латын әліпбиіне көшу идеясын қолдайды. Себебі, латын әліпбиі қазақ дыбыстарын нақты айқындауға мүмкіндік береді. Прагматикалық жағынан да бұл ыңғайлы қадам. Әсіресе, Қазақстан жастарының дүниежүзімен тіл табыса алатын деңгейде болуы үшін, латын әліпбиіне көшу өте маңызды.


Орынтай БИМАНОВА,
Атырау өңірлік «Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесінің бас менеджері:

– Ұлтымыздың тарихына көз жүгіртсек, 1929 жылғы 7 тамызда КСРО Орталық Атқару Комитеті мен КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің Президиумы латындандырылған жаңа әліпби – «Біртұтас түркі алфавитін» енгізу туралы қаулы қабылдап, ол үлгі 1940 жылға дейін қолданылды. Кейін кириллицаға көштік. Демек, біз өткенімізді қайта еске алып, жаңғыруға бет бұрдық.

Рас, аға буынның басым көпшілігі латын әліпбиіне көшуді тосырқай, жатырқай, жалтақтай қарсы алуда. Бірақ, жастардың латын әліпбиіне деген көзқарасы мүлдем бөлек. Осыдан бес-алты жыл бұрын балалардың латын әрпімен жазатынын көріп, алғашында таңқалғанмын. Кейін жастардың легіне ілесіп, оларға латынша жауап беруге машықтана бастадым. Бір қызығы, сабақты нашар оқитын оқушының өзі құрбыларына жазған хабарламаларын латын алфавитімен жазып отырады. Бұл балалардың жаңалықты тез қабылдайтынын білдіреді.

Тарихқа шегінсек, ежелгі Египетте 750 иероглиф қолданылған. Және бір ғажабы, оны да жатқа білгендер болған. Демек, алынбайтын қамал жоқ. Бастысы, жаңа графиканы үйрететін кадрларымыздың сауаттылығына назар аударуымыз керек.


Жұмазия ӘБДІРАХМАНОВА,
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің қауымдастырылған профессоры:

– Латын әліпбиі – ең алдымен ғаламтор желісін ана тілінде меңгеруге жол ашады. Латын әліпбиіне көшсек, біріншіден, буын үндестігі сақталады. Екіншіден, әліпбидегі басы артық әріптерден арыламыз. Үшіншіден, дұрыс сөйлеу мәдениеті жетіледі.




ПІКІРЛЕР

Тізімге қайта оралу

«Жеріне ие болмаса, ел баласы бола ма?»

30 Окт 2018 3

Рухани жаңғыру елдің ұлттық түп-тамырынан басталуы қажет. Бұл ретте Елбасының алға қойған мақсат-міндеттерін іске асыруда бүкіл шығармасын Атырау топырағын дәріптеуге, оның географиялық атауларын жан-жақты танытуға арнаған Мұрат Мөңкеұлының мұрасынан айналып өту мүмкін емес. Осы тұрғыда жыраудың туғанына 175 жыл толуына арналған Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде өткен «Мұрат Мөңкеұлының мұрасы және туған жер идеясы» республикалық ғылыми-теориялық конференциясында белгілі зерттеуші ғалымдар бас қосты. Ақынның тарихи тұлғасын айқындауда тың пайымдар айтылып, жаңаша көзқарастар ұсынылды. Мұрат Мөңкеұлының шығармаларындағы туған жер идеясы заман талабы биігінен қайта зерделенген баяндамалар тыңдалды.

Атырауда білім беру саласы қызметкерлерінің кәсіби мерекесі атап өтілді

30 Окт 2018 1

Атырауда білім беру саласы қызметкерлерінің кәсіби мерекесі атап өтілді. Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің «Жайық» спорт кешенінде білім беру саласының жүздеген мұғалімдері мен ардагерлері жиналды, деп хабарлайды өңірлік коммуникациялар қызметі.

Мақсат – айқын, міндет – зор

30 Окт 2018 2

Халықаралық қатынастар мамандығы бойынша білім алып жатқан атыраулық студенттердің елшіліктерде тәжірибеден өтуге мүмкіндігі бар. Осы орайда Сыртқы істер министрлігі аталған салаға қызығушылық танытқан жастарға бағыт-бағдар беруге дайын. Мұнайлы өңірге жұмыс сапарымен келген Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы Ермек Көшербаев кездесу барысында жас буын өкілдерін ведомоствомен тығыз қарым-қатынас орнатуға шақырды. Сондай-ақ, ол «Азаматтық орталықта» болып, үкіметтік емес ұйым өкілдерімен еркін форматта жүздесіп, азаматтық қоғам құрудың маңызы жөнінде кеңінен әңгімеледі.

Елбасы атыраулық студенттермен кездесті

24 Авг 2018 72

Мемлекет басшысы «ҚазТрансОйл» компаниясы «Бес әлеуметтік бастаманы» жүзеге асыру барысында Атырау мемлекеттік университетіне сыйға тартқан жаңа Студенттер үйінің ғимаратымен танысты, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі.